(Kỳ 2 & hết) Tài liệu CIA: Sau cái chết Nguyễn Chí Thanh

LGT. Đây là phần thứ nhì bản dịch tài liệu của CIA, đóng dấu Mật (“Secret”), đề ngày 11 tháng 7, 1967, và được bạch hóa vào tháng 1, 2001. Tài liệu mang tựa đề “Những khó khăn cho Bắc Việt sau cái chết của ủy viên bộ chính trị Nguyễn Chí Thanh.”

Trong kỳ 1, đã đăng phần “Tóm tắt” và các đoạn đánh số từ 1 tới 8. Kỳ này tiếp tục từ đoạn đánh số 9 cho tới kết.

Bài này được đưa lên blog này làm 2 kỳ. Trên báo, bài này được đăng trọn một lần trên tuần báo Viet Tide, xuất bản tại Quận Cam (California) và Houston (Texas) số đề ngày 23 tháng 1, 2009.

Vũ Quí Hạo Nhiên

(Tiếp theo kỳ trước)

Ghế trống trong bộ chính trị

9. Cái chết của Thanh không những gây khó khăn liên quan đến vị trí hàng đầu tại miền Nam Việt Nam, mà cũng đặt vấn đề về việc thay thế ông trong bộ chính trị. Đây là lần đầu tiên kể từ 1960 hay trước nữa, có chỗ trong trong cơ quan đầu não của đảng. Sự nghiệp của Thanh trong 10 năm qua liên hệ rất chặt chẽ với Lê Duẩn – nhân vật thứ nhì trong đảng [sau Hồ Chí Minh] và lãnh tụ khối cực đoan trong hàng lãnh đạo Bắc Việt. Nguyễn Chí Thanh được thăng cấp đại tướng vào cuối thập niên 1950 ngay sau khi Lê Duẩn được lên hàng thứ nhì trong bộ chính trị. Thanh bị dời khỏi chức vụ Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội năm 1961 – dường như sau khi bất đồng ý kiến với Bộ trưởng Quốc phòng Giáp. [Khi đó tướng Thanh bị điều sang làm Trưởng Ban Nông nghiệp Trung ương.] Giáp lập luận là cần xây dựng một lực lượng quân sự chuyên nghiệp nhưng Thanh muốn dùng quân đội làm một lực lượng chính trị và kinh tế để cải tạo xã hội, nhất là trong nông nghiệp. Vấn đề được giải quyết theo hướng của Giáp, ít ra là trong việc Thanh bị cất khỏi Tổng cục Chính trị Quân đội. Hai năm sau, Thanh tái xuất hiện trong luồng chính của đảng, trong vai trò mũi nhọn cho một trong những chính sách của Lê Duẩn: Sự xê dịch ra khỏi lập trường cũ của Bắc Việt đứng trung lập trong cuộc tranh chấp Trung – Xô và thay vào đó nghiêng hẳn về phía ủng hộ Bắc Kinh. Mặc dù cuối cùng thì gần như tất cả bộ chính trị đều công khai đồng ý, có thể với sự dè dặt, với đường lối này, Nguyễn Chí Thanh là người đầu tiên và bộc trực nhất khi dùng những lời lẽ khiếm nhã của Trung Quốc để phê phán Liên Xô “xét lại.”

10. Những sự bất đồng ngăn cách trong nhiều năm qua giữa Giáp và Nguyễn Chí Thanh được tin là cũng phản ảnh sự bất đồng căn bản bên trong bộ chính trị Bắc Việt. Cái chết của Thanh có thể nhấn mạnh những bất đồng này hơn. Nếu giới lãnh đạo muốn thay thế ông này ngay bây giờ, phía tướng Giáp và những người suy nghĩ giống ông sẽ muốn đề cử một người có đường lối ôn hòa và thực tế giống họ. Thủ tướng Phạm Văn Đồng là người phát ngôn chính của nhóm này và trong hai năm qua có vẻ đã gom về mình được nhiều hậu thuẫn thay vì Lê Duẩn. Ngược lại, Lê Duẩn nắm chức vụ quan trọng bí thư thứ nhất của đảng và ông sẽ muốn thay Thanh bằng một người cứng rắn khác ông có thể tin tưởng được.

11. Nếu Thanh không được thay thế ngay, ghế trống của ông có thể ảnh hưởng tới cán cân trong bộ chính trị hiện đang tương đối quân bình. Khi Thanh còn sống, bộ chính trị 11 người chắc hẳn chia đều giữa hai phía với năm người cứng rắn, năm người ôn hòa và Hồ Chí Minh đứng trên làm trọng tài. Mặc dù không phải trong vấn đề nào bộ chính trị cũng phân chia như vậy, nhưng chắc rằng sự phân chia đó là tiêu biểu trong những quyết định quan trọng của giới lãnh đạo trong vận mệnh quốc gia.

12. Bộ chính trị cũng có thể được tăng cường thêm một hoặc nhiều ủy viên. Ủy viên dự khuyết Văn Tiến Dũng là nhân vật chính có thể được nâng lên hàng chính thức trong bộ chính trị. Tuy nhiên, tướng Dũng được xem là người của tướng Giáp, và việc ông là một quân nhân chuyên nghiệp có thể sẽ bất lợi cho ông. Đảng không muốn đè nặng bộ chính trị với quá nhiều nhân vật trong quân đội.

13. Nhiều ủy viên trung ương khác cũng có thể là ứng viên bộ chính trị qua các công tác nổi bật. Tố Hữu có thể được chọn vì hiện đang nằm trong ban bí thư. Ông sẽ có thể thỏa mãn đòi hỏi của Lê Duẩn tìm một người cứng rắn. Xuân Thủy, trưởng ban đối ngoại trung ương đảng, tuy đã phải rời bỏ chức vụ bộ trưởng ngoại giao vì lý do sức khỏe, đang trở lại hoạt động mạnh trong ngành ngoại giao và có thể được đưa và bộ chính trị. Trong quá khứ ông đã theo đường lối cứng rắn trong quan hệ với Liên Xô, nhưng khi làm bộ trưởng ngoại giao ông thân cận với Phạm Văn Đồng, và điều này cho thấy ông có thể là một ứng viên thỏa hiệp của cả hai bên.

Dự đoán

Nguyễn Chí Thanh (trái) với Lê Duẩn

14. Một giải pháp cho việc thay thế Thanh là chia phần nhiệm vụ của ông cho các nhân vật cứng rắn và ôn hòa. Giải pháp này có thể được Hồ Chí Minh ủng hộ; ông muốn duy trì thế cân bằng giữa hai cánh trong đảng. Giải pháp này cũng hấp dẫn với phía ôn hòa vì thế lực của phe cứng rắn cũng bị giảm bớt phần nào. Tuy nhiên, hiện có nhiều câu hỏi đặt ra về tình trạng sức khỏe của Hồ Chí Minh và khả năng ông điều hành các vấn đề quan trọng. Hồ chỉ xuất hiện trước công chúng hai lần từ sau 15 tháng 3, một lần cuối tháng 4 trong kỳ bầu cử địa phương và một lần ngày 7 tháng 7 cho đám tang Nguyễn Chí Thanh. Nhiều người đến Hà Nội gần đây được báo là Hồ đang bệnh và không thể tiếp khách.

15. Bệnh tình của Hồ có thể chỉ là tạm thời. Tuy nhiên, nếu ông bị bất lực và không đủ sức điều đình giữa hai thành phần trong giới lãnh đạo đảng, rất có thể sẽ có một cuộc tranh giành quyền lực. Hai nhân vật chính tranh quyền sẽ là Phạm Văn Đồng và Lê Duẩn. Trong hai năm qua có nhiều dấu hiệu cho thấy hai người này có quan điểm khác nhau về chiến thuật trong cuộc chiến, mặc dù cả hai đều có cùng mục tiêu là nắm miền nam Việt Nam. Phạm Văn Đồng tự tin hơn Lê Duẩn vào việc dùng đàm phán như một thứ chiến thuật trong khi Lê Duẩn chú trọng hơn về khía cạnh thuần túy quân sự. Người nào, một hay nhiều, được chọn thay thế Nguyễn Chí Thanh có thể sẽ cho thấy vài dấu hiệu về cán cân quyền lực giữa hai người này và những người ủng hộ họ.

[Chú thích thêm của dịch giả: Trên đây là phân tích của CIA vào tháng 7, 1967. Sau đó, vào tháng 10, Phạm Hùng được cử vào làm bí thư Trung ương Cục miền Nam. Ghế của Nguyễn Chí Thanh trong bộ chính trị được bỏ trống; năm 1969 Hồ Chí Minh qua đời và tới 1972 hai ủy viên mới được cử vào là Văn Tiến Dũng Trần Quốc Hoàn.]

This entry was posted in Bài trên báo and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s