“Con số nhất định” là con số nhỏ hay lớn?
February 9, 2011 3 Comments
Tượng đài Điện Biên. Muốn biết nó làm gì trong entry này, phải đọc bài viết.
.
Vũ Quí Hạo Nhiên
(Bài đăng Diễn đàn Thế kỷ)
.
Có một chữ đang dần dần biến chứng, trở thành vô nghĩa, nhưng được dùng khá khôn khéo. Đó là chữ “nhất định” khi đứng trong những cụm từ như “số lượng nhất định” – nó đang đang chuyển từ một chữ có nghĩa, tới một chữ không còn có nghĩa mà chỉ là một mỹ từ, một euphemism.
Và mỹ từ này, người ta dùng khi cần phải tránh né chuyện nhạy cảm.
.
Nhất định = cố định
Đây là một cách dùng chữ “nhất định”:
Báo Tuổi Trẻ có bài viết về công ty nước ngoài lo chuyện nhà ở cho nhân viên expat.
Nếu mua nhà, họ phải trả tiền bảo trì, tiền lương bảo vệ, những món tiền này có thể lên xuống. Nếu thuê nhà, tiền thuê không thay đổi. Số tiền này cố định, và báo dùng chữ “một con số nhất định“:
“Sở dĩ vậy vì khi mua nhà xong họ còn phải trả phí bảo trì, người bảo vệ… chi phí này thay đổi, ảnh hưởng đến sự tính toán của họ; trong khi tiền thuê là một con số nhất định.”
Cùng nghĩa đó, VnExpress năm 2009 viết về việc Co-op Mart bán đường.
Năm đó, có nạn tích trữ đường. Co-op Mart bèn giới hạn mỗi khách chỉ được mua 3kg đường (tức là một lượng đường cố định). Có độc giả góp ý thế này:
“Áp dụng phương thức hạn chế người tiêu dùng mua hàng với một số lượng nhất định sao giống thời kỳ bao cấp quá!”
Cát-xê ca sĩ ngược lại, không cố định. Mỗi người mỗi giá, và cùng một người, ở Sài Gòn giá khác, đi tỉnh giá khác. VnExpress viết:
“Nếu một người đang quá được chú trọng, khán giả mong muốn được gặp mặt thì cát-xê vài chục triệu cũng chấp nhận. Có ca sĩ tuy tên tuổi nổi tiếng tại Sài Gòn nhưng đi tỉnh không được nhiều người biết đến vẫn hét giá trên trời. Nhìn chung, cát-xê ca sĩ bây giờ thật khó nằm ở một con số nhất định“.
Nghĩa này có thể hiểu rộng hơn một chút, thay vì một con số “nhất định” thì có thể là nhiều con số, nhưng mỗi con số đều “nhất định”. Thí dụ, báo Thanh Niên viết về game Slide n’ Loop trên điện thoại di động:
“Mục tiêu của trò chơi là phá hủy được một số lượng nhất định các đối tượng để tiến đến màn tiếp theo.”
Hay trong bài báo Thanh Niên viết về tuyển sinh:
“các trường ĐH thường dành tỷ lệ nhất định để gọi trúng tuyển NV2.”
Hoặc rộng hơn nữa, là một con số cố định nhưng chưa chắc đã có ai tính được nó là mấy. VnExpress viết về cách phơi bánh đa ở làng Kế, Bắc Giang:
“Độ nắng nóng và thời gian phơi bánh cũng có con số nhất định, không đơn giản chút nào.”
Nói chung, trong những thí dụ trên, chữ “nhất định” được hiểu gần như đồng nghĩa với “cố định” hoặc, rộng hơn, ”cố định nào đó.” Theo nghĩa là có một con số, cố định (một hằng số), C. Hằng số C chính xác là bao nhiêu thì có thể không quan trọng cho bài viết, hoặc chưa/không biết, nên không viết luôn con số đó vào bài, nhưng rõ ràng là có một hằng số C như thế. Read more of this post
Hình như trong bản tin Bí thư Tỉnh ủy Ninh Bình, báo Dân Việt đã 
