Ðặt tên ‘Thăng Long’: Ðòn tuyên truyền chính trị của Lý Thái Tổ? (phần 2)
September 22, 2010 1 Comment
Cổng chùa Cổ Pháp, nơi tương truyền Lý Công Uẩn từng sống thời bé, nay thuộc làng Đình Bảng tỉnh Bắc Ninh. (Hình: BinhGiang/Wikimedia/Public Domain)
Vũ Quí Hạo Nhiên
Bài đăng báo Người Việt, Xuân 2010
Tiếp từ phần 1
Hoa Lư không phải gốc quyền lực của nhà Lý
Hoa Lư là kinh đô nhà Ðinh. Vua Ðinh Tiên Hoàng chọn nơi đó làm kinh đô vì đó là quê của ông. Chúng ta nghe chuyện vua Ðinh thời nhỏ tụ tập trẻ chăn trâu lấy cờ lau tập trận, tất cả những chuyện đó diễn ra ở Hoa Lư. Vì vậy, sau khi dẹp tan nạn Thập nhị Sứ quân, Ðinh Tiên Hoàng về lại quê cũ đóng đô.
Lê Hoàn, khi chiếm ngôi vua của nhà Ðinh, không dời đô mà đóng luôn tại đó, chắc chắn một phần là vì Hoa Lư đã xây dựng đâu ra đấy rồi, phần khác chắn hẳn là vì Hoa Lư cũng không xa xôi gì quê Lê Hoàn.
Sử có viết khác nhau về quê quán Lê Hoàn, nhưng tất cả đều loanh quanh gần Hoa Lư. Ðại Việt Sử Ký Toàn Thư và Lịch Triều Hiến Chương Loại Chí cho rằng Lê Hoàn là người Ái Châu, tức Thanh Hóa ngày nay, ngay phía nam Hoa Lư. Khâm Ðịnh Việt Sử và Việt Sử Tiêu Án thì ghi: “Lê Hoàn quê ở làng Bảo Thái, huyện Thanh Liêm” – thuộc tỉnh Hà Nam ngày nay. Hà Nam nằm ngay phía bắc Hoa Lư.
Nhà Lý thì khác, quê ở xa. Lý Công Uẩn người làng Cổ Pháp, Bắc Giang, nay thuộc làng Ðình Bảng tỉnh Bắc Ninh. Ðồng minh của Lý Công Uẩn là giới sư sãi Phật Giáo. Ông lúc trẻ tu tập trong chùa Lục Tổ, còn gọi là chùa Cổ Pháp, và qua đó kết thân với Sư Vạn Hạnh.
Sư Vạn Hạnh là một nhân vật rất quan trọng. Cũng xuất phát từ chùa Lục Tổ như Lý Công Uẩn, Sư Vạn Hạnh được xem như một vị Phật sống của thời đó. Vua Lê Ðại Hành tôn ngài làm Quốc Sư. Nhưng ngài lại thân với Lý Công Uẩn. Nhân có cây bông gạo bị sét đánh, Sư Vạn Hạnh đọc vết cháy thành một bài văn, diễn giải thành việc Lý Công Uẩn sẽ lên ngôi, và xúi giục Lý Công Uẩn lên làm vua.
Việc đó chứng tỏ đạo Phật đối với Lý Công Uẩn không chỉ là tín ngưỡng, mà giới sư tăng còn là nguồn hậu thuẫn nữa, nhất là sư tăng của thiền phái Lục Tổ Thiền Ông, mà chùa tổ tọa lạc tại Cổ Pháp tức Bắc Ninh. Ðiều này cũng giải thích được vì sao Lý Thái Tổ hỗ trợ cho đạo Phật rất nhiều. Mới dời đô, chưa kịp xây kinh thành, vua đã “phát tiền kho 2 vạn quan” thuê thơ xây 8 chùa ở Cổ Pháp. Vì lòng thành tín một phần, nhưng chắc chắn phần nữa là để gia tăng thế lực của phe mình.
Sân rồng trong đền vua Đinh ở Hoa Lư. (Hình: Kien1980v/Wikimedia/Public Domain)
Nếu ở Cổ Pháp có thành trì kiên cố, Lý Thái Tổ chắc đã dời đô về đó quách. Nhưng, ở Cổ Pháp chỉ có ruộng và chùa, nên Lý Thái Tổ phải tìm địa điểm khác, và ông chọn thành Ðại La.
Hãy tìm một tấm bản đồ miền Bắc Việt Nam và xem vị trí những nơi này. Hoa Lư nằm cách Hà Nội 100km về hướng nam. Huyện Thanh Liêm, nơi hầu hết sử gia đồng ý là quê Lê Ðại Hành, nằm cách Hoa Lư 30km về hướng bắc, ngay trên đường thẳng đi Hà Nội.
Làng Cổ Pháp, nguồn hậu thuẫn của Lý Thái Tổ, lại nằm cách Hoa Lư rất xa, cách thành Ðại La 15km về hướng đông bắc.
Nếu ở lại Hoa Lư, Lý Thái Tổ sẽ phải sống ngay ở chỗ có hậu duệ nhà Ðinh, và muốn qua lại với quê mình là Cổ Pháp thì phải băng qua quê của nhà Lê. Hoa Lư, do đó, là một chỗ không an toàn cho ngai vua.
