Người tự trọng
March 20, 2011 1 Comment

Vũ Quí Hạo Nhiên
Một thí nghiệm trong ngành behavioral economics mang tên “ultimatum game” (trò chơi Tối hậu thư) rút ra kết luận khá độc đáo về bản chất con người ta.
Mà không phải chỉ bản chất con người Âu Mỹ không thôi. Thí nghiệm này đã được lập lại ở khắp 5 châu, trong đó có cả với người sắc tộc thiểu số ở miền núi Peru, và đều có kết quả đại khái như nhau cả.
Thí nghiệm này do Werner Güth, Rolf Schmittberger và Bernd Schwarze nghĩ ra và thực hiện lần đầu tiên năm 1982. (GS Güth lúc đó dạy đại học University of Cologne, và hiện làm việc tại Max Planck Institute.)
Trò chơi này chơi như sau:
Tôi tặng Bạn A và Bạn B số tiền 7 DM (tiền Tây Đức thời chưa có Euro). Một DM cao giá hơn 1 USD. Mà tớ đưa tiền thật đấy nhá, không phải chỉ đưa tiền giả theo lý thuyết.
Dưng mà thôi mình dùng ký hiệu $ thay vì DM, cho nó đỡ … đọc nhầm chữ!
Bạn A lấy số tiền $7 này, Bạn A chia cho mình và cho Bạn B. Bạn A chia thế nào cũng được: mỗi người $3.50, hay Bạn A lấy $5 và Bạn B lấy $2, hay Bạn A lấy $6.99 còn Bạn B lấy $0.01. Sao cũng được
(Bạn A với Bạn B không quen nhau. Bạn A không thấy mặt Bạn B và Bạn B không thấy mặt Bạn A.)
Vấn đề là, nếu Bạn B chê không lấy, là tôi thu hồi lại $7. Cả hai đều mất hết.
Thí dụ nhá:
Tôi đưa $7. Bạn A chia cho mình $5 và chia cho Bạn B $2. Bạn B đồng ý. Thế là Bạn A bỏ túi $5, Bạn B bỏ túi $2, cả hai đi về với tiền trong túi.
Tôi đưa $7. Bạn A chia cho mình $5 và chia cho Bạn B $2. Nhưng Bạn B không đồng ý. Thế là tôi thu hồi lại $7, chào hai bạn nhé, hai người về nhà tay không.
Vậy đó.
Vậy thử hỏi hai người chia như thế nào?
.
Kinh tế cổ điển
.

Có còn hơn không, có còn hơn không
Theo mô hình kinh tế cổ điển, Bạn A và Bạn B đều muốn có kết quả tối ưu cho mình. Mà cụ thể là gì thì gì chứ chả ai muốn về tay không.
Cho nên nếu Bạn A có chia cho Bạn B chỉ 0.01, thì Bạn B cũng nên nhận đi mà cầm về, có còn hơn không, phỏng ạ?
Mà nếu đã vậy thì Bạn A dại gì mà chia nhiều cho Bạn B phải không? Cho nên chắc chắn Bạn A sẽ chia cho mình $6.99 và để lại cho Bạn B $0.01.
Mình biết mình bắt chẹt được, thì ngu gì không bắt chẹt nhở?

“Preference falsification,” theo định nghĩa trong cuốn sách, là việc một người sống giả dối với điều mình muốn.






Bên trang blog Everywhere Land có 

Tám