Một vụ cưỡng chế thời Pháp thuộc

Trong một luận án tiến sĩ đại học Yale, phân tích lịch sử truyền đạo Công Giáo vào Việt Nam, tớ đọc được một chuyện về một vụ đất đai. Một vụ vừa có chuyện cưỡng chế, vừa có chuyện không cưỡng chế trong đó. Tớ kể chuyện này ở đây, bạn nào suy diễn linh tinh là chuyện riêng của bạn.

Chuyện xảy ra năm 1937, vào thời cực thịnh của thực dân Pháp tại Đông Dương, khi mà tất cả các phong trào kháng chiến đều bị dẹp hết, một thế hệ công chức bản xứ đã có mặt để thực hiện tất cả những chính sách gì mà Pháp cần. Hầu hết cơ sở hạ tầng đều đã hiện diện – trường học, nhà thương, đường sắt, v.v.

Năm đó, chính quyền thành phố Hà Nội ra quyết định dời một nghĩa trang Công Giáo. Một lý do được nhà cầm quyền ghi là “nằm bên cạnh một con đường cái dẫn tới thủ đô, nó gây cảm giác chết chóc trên đường đi.”

Họ định dọn qua một địa điểm khác, thì địa điểm này lại nằm cạnh một ngôi đình thờ Hai Bà Trưng.

Ông Phạm Huy Lục, lúc đó là Chủ tịch Viện Dân biểu Bắc Kỳ, phản đối. Ông nói dọn nghĩa trang vào giữa thành phố là vi phạm phép vệ sinh. Nhưng phía Pháp không nghe.

Thấy vậy, ông Lục đổi chiến thuật, ông mang Hai Bà ra dọa, ông nói địa điểm này xúc phạm một “đền thờ quốc gia” vì tính linh thiêng của Hai Bà v.v.

Trong một bức thư trả lời, người giám đốc sở Công chánh của Hà Nội phản bác là ngôi đình này chỉ mới xây có 200 năm, chỉ là một trong hàng ngàn đình làng, không phải là đình cổ từ thời xưa, không nằm trong danh sách di tích lịch sử của trường Viễn Đông Bác Cổ.

Nói vậy nhưng ông Pháp này cũng nhịn ông Lục. Ông này đề nghị một địa điểm khác.

Thì ở địa điểm này, người chủ miếng đất bên cạnh lên tiếng phản đối. Lúc đầu, ông này cũng nêu lý do vệ sinh này nọ. Sở Công chánh không nghe.

Ông chủ đất lại bèn đem tôn giáo ra dọa. Ông nói bên cạnh chỗ đề nghị làm nghĩa trang này là một cái đền của đạo Lão, thờ Tú Uyên – Giáng Kiều.

Ông chủ tỉnh Hà Nội viết một bức thư lên quan Toàn Quyền, càm ràm là cái đền này chả dính dáng gì tới dự án nghĩa trang này cả.

Nhưng cũng nhịn, bỏ ý định dời nghĩa trang.

Tóm lại là trong vụ này có những chuyện như sau:

* Thực dân Pháp di dời một nghĩa trang của người Công Giáo – là những người mà giới trí thức cộng sản hay đồng hóa với chế độ thực dân.

* Một ông bản xứ, trong cái Viện Dân biểu Bắc Kỳ mà sử gia cộng sản hay dựng lên hình ảnh là nghị gật tay sai, ông này lên tiếng phản đối nhà cầm quyền, và phản đối thành công. Không cưỡng chế miếng đất gần đình nữa.

* Một ông chủ đất bản xứ, tức là kẻ bị cai trị trong chế độ thuộc địa, cũng phản đối thành công, chống được quyết định cưỡng chế miếng đất gần nhà ông, gần một đền thờ Tiên.

Như đã nói, tớ chỉ kể chuyện thời xưa, thời mà dân ta bị áp bức bóc lột dưới chế độ thực dân. Tớ không kể chuyện thời nay, bạn nào suy diễn linh tinh, bị thất vọng hay gì đấy, ráng chịu.

Luận án này là “Catholic Vietnam: Church, Colonialism and Revolution, 1887-1945,” đại học Yale University, năm 2008, tác giả Charles Patrick Keith. Ông lục lọi văn khố ở Hà Nội, Sài Gòn, Paris, Aix-en-Provence, cũng như trong thư viện Việt Nam tại đại học Cornell.

Tiến sĩ Keith hiện dạy sử Đông Nam Á tại Michigan State University. Luận án này đoạt giải Henry A. Turner Dissertation Prize, và sắp tới sẽ được xuất bản dưới dạng sách, tựa “Catholic Vietnam:  A Church from Empire to Nation, 1862-1954,” NXB University of California Press (thuộc đại học UC, quen gọi là Berkeley).

Talawas đã từng dịch một bài viết của TS Keith, ở đây.

Ngụy biện của bác Trọng, giải bằng toán

 

Trước khi đọc entry này, xin đọc entry hôm qua, tại đây. Câu hỏi là vầy:

Trong thời gian ở Cuba, bác Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng có phán một câu cực máu. Bác bẩu:

Việt Nam “giải quyết được các vấn đề xã hội tốt hơn nhiều so với các nước tư bản chủ nghĩa có cùng mức phát triển kinh tế.”

Câu này máu, dưng mà cũng độc ở chỗ này:

Giả sử câu này hoàn toàn đúng về mặt fact, về mặt dữ liệu.

Tức là chấp cho bác Trọng là đúng hết. Rằng thì là có một cây thước nào đó để đo mức phát triển kinh tế. Rằng thì là có nước tư bản X nào đó có cùng mức phát triển kinh tế với Việt Nam. Rằng thì là có một cây thước khác để đo mức giải quyết các vấn đề xã hội. Rằng nước X nói trên có điểm xã hội thấp hơn Việt Nam.

Nói chung là chấp hết ráo.

Thì câu của bác Trọng vẫn là một thứ ngụy biện!

Đố biết tại sao.

Câu trả lời, tớ giải thích trong entry trước.

Bây giờ tớ giải thích thêm bằng toán. Câu trả lời bằng toán sẽ hơi khác hơn một tí, có nhược điểm của nó, nhưng cũng gần sát ý. Nhưng dùng toán, câu trả lời ngắn hơn, và thậm chí đối với một số bạn quen với toán, là đơn giản hơn, dễ hiểu hơn.

Bạn nào còn muốn tiếp tục suy nghĩ thì đừng đọc. Chứ tớ làm biếng không chơi trò chữ màu trắng nữa đâu.

Câu trả lời:

Giả sử có thước đo điểm kinh tế (đơn vị KT) và thước đo điểm xã hội (đơn vị XH).

Theo bác Trọng, Việt Nam có kinh tế 5 KT chẳng hạn, và xã hội 6 KT, trong khi nước tư bản X nào đó, có kinh tế cũng 5 KT, thì xã hội của X chỉ có 4 XH thôi.

Nói theo toán học, thì bác Trọng khoe rằng, ở nước tôi, tỷ lệ XH/KT là 6/5 = 1.2, cao hơn ở nước X, chỉ có 4/5 = 0.8 thôi.

Suy ra, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ngon lành hơn chủ nghĩa tư bản.

Tuy nhiên, điều này chỉ đúng nếu tỷ lệ XH/KT là một chỉ số có ý nghĩa, và chỉ số này được đồng ý rằng càng cao là càng tốt và càng thấp là càng xấu.

Nhưng thực tế không phải như vậy.

Vì nếu XH/KT càng cao, thì ngược lại KT/XH càng thấp. Và XH/KT càng thấp, thì KT/XH càng cao.

Mà không có lý do khách quan nào để chọn XH/KT thay vì KT/XH. Lật ngược lại, chỉ số KT/XH của Việt Nam chỉ có 5/6 = 0.84 trong khi chỉ số KT/XH của X lên tới 5/4 = 1.25.

Nước nào mà chẳng may XH/KT bị thấp, sẽ lại khoe là KT/XH của tôi cao.

Cho nên nếu nói xuôi không được thì tất nói ngược phải được.

Cái khoe khoang trở nên vô nghĩa. Và nó trở thành ngụy biện. Thuộc dạng “nói thế đéo nào cũng được.”

Câu đố: Ngụy biện của bác Tổng Trọng

Nguyễn Phú Trọng tại Cuba

Hôm bữa bác Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng qua La Havana. Do trái múi giờ, nên hôm đó cả Cuba lẫn Việt Nam đều thức để nghe bác Trọng chém gió bằng một bài dài thượt đăng nguyên văn tại đây.

Trong đó bác Trọng có nói một câu cực kỳ đặc biệt. Bác bẩu:

Việt Nam “giải quyết được các vấn đề xã hội tốt hơn nhiều so với các nước tư bản chủ nghĩa có cùng mức phát triển kinh tế.”

Câu này đặc biệt ở chỗ này:

Giả sử câu này hoàn toàn đúng về mặt fact, về mặt dữ liệu.

Tức là chấp cho bác Trọng là đúng hết. Rằng thì là có một cây thước nào đó để đo mức phát triển kinh tế. Rằng thì là có nước tư bản X nào đó có cùng mức phát triển kinh tế với Việt Nam. Rằng thì là có một cây thước khác để đo mức giải quyết các vấn đề xã hội. Rằng nước X nói trên có điểm xã hội thấp hơn Việt Nam.

Nói chung là chấp hết ráo.

Thì câu của bác Trọng vẫn là một thứ ngụy biện!

Đố biết tại sao.

Vụ án Trayvon Martin: Vết thương chủng tộc chưa lành

(Hết giờ viết blog, tui lấy bài viết báo bốt lên.)

Trayvon Martin, trong tấm hình do gia đình cung cấp, không rõ ngày chụp. (Hình: AP Photo/Martin Family)

Vũ Quí Hạo Nhiên/Người Việt

Án mạng giết một thanh niên da đen, mới đầu chỉ là một trong nhiều án mạng thương tâm khác, nay trở thành một biểu tượng được cả nước Mỹ quan tâm. Qua tới tuần thứ tư, một chỉ huy trưởng cảnh sát từ chức, và chính Tổng Thống Barack Obama cũng phải lên tiếng, với một câu nói đi thẳng vào lòng các bậc cha mẹ.

Người bị sát hại là Trayvon Martin, một học sinh trung học 17 tuổi, bị bắn chết ở Sanford, Florida, ngoại ô Orlando.

Khi bị giết, trên người em chỉ có một hộp kẹo Skittles và một chai nước trà đá. Em vừa mua kẹo và nước trong một tiệm 7-Eleven về.

Ðó là điều Tổng Thống Obama nói trong bài diễn văn. Nhắn với cha mẹ Trayvon, ông nói, “Nếu tôi có con trai, con tôi sẽ trông giống Trayvon.”

Lời nói của Obama chính là rất nhiều người lên tiếng trên truyền hình, trong các cuộc biểu tình, bãi khóa: Họ nghi rằng Trayvon Martin bị giết chỉ vì em gốc Phi Châu, da em đen, và điều này có nghĩa là hàng triệu thanh niên gốc Phi Châu khác đều có nguy cơ bị bắn chết bất cứ lúc nào, cho dù có là con trai tổng thống.

 

Vụ bắn người

 

Án mạng diễn ra ngày 26 tháng 2. Nhân chứng kể lại họ nghe tiếng xô xát, tiếng kêu cứu, rồi tiếng súng.

Báo cáo của cảnh sát nói khi tới nơi thì họ tìm thấy George Zimmerman, 28 tuổi, một người tình nguyện canh gác khu phố, cầm súng đứng bên cạnh xác Martin. Mũi ông chảy máu cam và sau gáy ông có vết xước.

Zimmerman nói ông bắn để tự vệ. Tin lời ông này, cảnh sát không bắt ông, không thử độ rượu hay ma túy, và cũng không gọi về bót để kiểm tra hồ sơ cá nhân ông này.

Tới ngày 9 tháng 3, vẫn chưa thấy động tĩnh gì trong vụ án, gia đình nhà Martin đòi cảnh sát công bố những cuộc gọi cấp cứu 9-1-1 liên quan tới vụ này.

Một tuần sau, cảnh sát cung cấp băng thu âm 9-1-1. Một người trong gia đình kể lại cho đài ABC, sau khi nghe cuốn băng, bà mẹ Trayvon gào khóc bỏ chạy ra khỏi phòng.

 

Cuộc gọi cấp cứu 9-1-1

 

Zimmerman là một tình nguyện viên của nhóm “neighborhood watch,” một tổ chức tự nguyện có mặt ở nhiều xóm. Người dân trong xóm tự lập “neighborhood watch” và tự nguyện canh chừng xem có gì cần thì giúp lẫn nhau hoặc có gì khả nghi thì gọi cảnh sát.

Băng thu âm 9-1-1 có nhiều cuộc gọi của cư dân báo động vụ bắn ở bên ngoài nhà họ, nhưng cuộc gọi của chính Zimmerman là cuốn băng được nghe nhiều nhất.

Chủ nghĩa cá nhân

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng chỉ trích "chủ nghĩa cá nhân." (Hình báo Dân Trí)

Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng hôm thứ Hai đăng đàn chỉ trích chủ nghĩa cá nhân. Ông nói nặng nề thế này:

“Suy đến cùng là do không vượt qua được chủ nghĩa cá nhân. Bác Hồ đã nhiều lần nhấn mạnh rằng, chủ nghĩa cá nhân là kẻ thù hung ác, là giặc nội xâm, nó không mang gươm, mang súng nhưng vô cùng nguy hiểm, gian giảo, xảo quyệt; nó kéo người ta xuống dốc không phanh. Mọi thứ xấu xa, hư hỏng đều sinh ra từ căn bệnh này. Nếu không đánh bại, không quét sạch chủ nghĩa cá nhân thì Đảng ta không thể trong sạch, vững mạnh được, không thể là một đảng cách mạng chân chính hết lòng vì nước, vì dân được.”

Chủ nghĩa cá nhân là cụm từ 4 chữ để gọi khái niệm “tham.”

Có hai cách để xử lý lòng tham, hay chủ nghĩa cá nhân.

* Một cách, là như Tổng bí thư nói, phải “đánh bại,” “quét sạch” nó.

* Cách thứ nhì, là xây dựng hệ thống xã hội pháp luật trong đó mình hiểu là có cái gọi là lòng tham và mình chấp nhận nó, giữ cho nó không gây hại, và phạt nó khi nó có gây hại.

Hoặc hay hơn nữa, là mình tôn trọng lòng tham của mọi người để biến thành chuyện có lợi.

Nghiên cứu mới: Người giàu hay gian

 

Vũ Quí Hạo Nhiên/Người Việt

WASHINGTON (NV) – Người giàu thường có khuynh hướng nói dối, gian lận, thậm chí phạm luật, nhiều hơn là người nghèo, theo nghiên cứu mới công bố trên tạp chí chuyên môn của Hàn lâm viện Khoa học Quốc gia Mỹ.

Trong một loạt 7 thí nghiệm, các nhà khoa học khám phá ra người giàu thường gian dối nhiều hơn người nghèo ở nhiều mặt: Họ thường phạm luật khi lái xe, lấy đồ đạc của người khác, nói dối khi thương thuyết, gian lận để thắng giải thưởng, và hành xử thiếu đạo đức ở sở làm.

Kết quả này được đăng trên tạp chí chuyên môn Proceedings of the U.S. National Academy of Sciences. Bài viết mang tên “Higher social class predicts increased unethical behavior” dop Tiến Sĩ Paul K. Piff, đại học University of California, và cộng sự tại hai đại học California và University of Toronto, thực hiện.

Dữ kiện do Tiến Sĩ Piff thu thập được còn cho họ kết luận là lý do người giai cấp cao thì thiếu đạo đức là vì với họ, những điều được cho là “tham” thường được họ xem là bình thường.

Trong một thí nghiệm, các nhà nghiên cứu cho người ta chơi một trò chơi điện tử, ném xí ngầu. Các nhà nghiên cứu dặn người ta ghi lại điểm trên cục xí ngầu, càng nhiều điểm càng được thưởng nhiều. Những người này tưởng là không ai ghi lại kết quả của trò chơi điện tử.

Kết quả: Những người giai cấp cao – giàu hơn, được giáo dục nhiều hơn, gốc gác gia đình cao hơn – gian lận nhiều, ghi tăng số điểm xí ngầu, hơn là người giai cấp thấp.

Trong một thí nghiệm khác, các nhà nghiên cứu cho người ta đóng vai chủ nhân tuyển người. Họ được cho biết là việc làm này sẽ có thể bị bỏ sau 6 tháng và được khuyến khích là đừng cho ứng viên biết.

Kết quả, trong khi những người khác tìm cách né không nói về việc làm này có được lâu dài không, nhiều người giai cấp cao thì lại nói dối thẳng thừng.

Các nhà nghiên cứu cũng quan sát người lái xe trên đường phố ở San Francisco. Tại một ngã tư đường, họ quan sát xe cộ và phân loại xe sang và xe không sang. Kết quả: Xe sang thường hay lấn đường các xe khác và thường không chịu ngừng lại nhường cho người đi bộ.

Qua con số thu thập được, Tiến Sĩ Piff kết luận là người giai cấp cao thường có khuynh hướng ích kỷ hơn, họ nghĩ về cá nhân họ nhiều hơn, ít quan tâm tới người khác, và cũng kém hơn người khác về khả năng nhận biết phản ứng của người đối diện.

Tiến Sĩ Piff cho rằng lối hành xử này là một phần lý do giải thích cuộc khủng hoảng tài chánh, trong đó những người cực giàu, được giáo dục rất cao, lại hành xử thiếu đạo đức và cả phạm luật.

Vụ Hoàng Khương: ‘Đạo đức nhà báo’ không phải trên trời rơi xuống

Hồi ông Hoàng Khương mới có tin bị mất dóp, nhà bác Osin có nói thế này: “Khoan vội chỉ trích, các bạn thử thảo luận thêm.” Bác í nói thế thì tốt thôi, cứ để bác với các bạn bác í thảo luận thêm. Dưng mà bác í lại lôi mình vào. Bác í bẩu: “bạn Thuy Do và Lan Anh Nguyen, Huong Pinky Vu, Hao-Nhien Q. Vu, Nga Pham cho biết thêm các án lệ báo chí ở Anh và Mỹ đi.”

Tớ lúc đầu ko muốn bàn vào, vì lý do sẽ nói thêm ở dưới, nhưng đã bị gọi đích danh, tớ bèn còm thế này:

Trong ngành báo chí Mỹ thì có hai trường phái. Trường phái cổ điển thì cương quyết không tham gia vào bất cứ cái gì; chỉ quan sát, tường trình, không nhập cuộc. Trường phái mới (“new journalism”) thì cho rằng bọn nhà báo “khách quan” chỉ giả vờ, thôi đã muốn nhập cuộc thì nhập cuộc công khai.

Riêng chuyện bắt quả tang các loại tội phạm thì (ngoài chuyện vi phạm pháp luật thì bị truy tố) có thêm câu hỏi về đạo đức nghề nghiệp, là “nếu các anh không dụ khị (để viết bài), chắc đâu người ta đã phạm tội?”

Đó là lời tớ còm, nhưng thật ra tớ chả muốn còm chút nào. Lý do tớ không muốn bàn vào về “các án lệ báo chí ở Anh và Mỹ,” là vì:

Các loại án lệ, nguyên tắc đạo đức, v.v., của báo chí Anh Mỹ, nó đẻ ra là vì môi trường chính trị, xã hội, pháp lý ở Anh ở Mỹ nó như thế.

Việt sử bằng thơ

(Ko rõ tác giả)

Lạc Long Quân vẩy đầy mình
Âu Cơ là vợ đẻ uỳnh trăm con
Đứa xuống biển đứa lên non
Những chuyện như thế éo còn ai tin

Triệu Đà tướng giỏi vãi lìn
Đánh nhau với cả quân mình Cổ Loa
Xây thành phải đợi tiếng gà
Thần rùa giúp đỡ dần dà cũng xong
An Dương Vương cứ khóc ròng
Mất nước chỉ tại thù trong giặc ngoài
Trọng Thủy là đứa bất tài
Mỵ Châu phải gọi là loài hiếu dâm

Hình thời sự ‘độc’ nhất 2011

Top 9 hàng độc Mỹ và quốc tế năm 2011.

(“Nhất” ở đây theo nghĩa là Vũ Quí Hạo Nhiên chọn chúng nó là nhất, mà chỉ chọn từ trong kho hình ảnh AP thôi, kho khác không tính.)

Hai tay đua Arnaud Demare về nhất và Adrien Petit về nhì, cả hai cùng người Pháp, vui mừng thắng giải vô địch thế giới Denmark Cycling Road World Championship, tại Đan Mạch, ngày 23 tháng 9. (Hình: AP Photo/Peter Dejong)

.

Lính Nam Hàn trong Lực lượng Đặc biệt cởi trần tập trận trong mùa đông ở Pyeongchang, Nam Hàn, ngày 4 tháng 1. (Hình: AP Photo/ Lee Jin-man, Pool)

Tại sao sử Việt không dạy về triều đại Chế?

.

Hồi nhỏ, học chuyện Lạc Long Quân với bà Âu Cơ, một mẹ trăm con, sách giáo khoa giảng ý nghĩa chuyện này là “tất cả các dân tộc trên đất Việt đều là con cái một nhà.”

Đồng đều, không phân biệt.

Mà nếu đã là con cái một nhà, đồng đều bình đẳng, thì lịch sử của đứa con nào, cũng phải là lịch sử của nhà đó.

Đồng đều, không phân biệt.

Tức là, nếu đã bảo mọi dân tộc đều là anh em, thì dòng lịch sử của người Kinh lẽ ra cũng phải đáng được coi trọng như dòng lịch sử của người Mèo, người Nùng, người Chăm, người Khmer Krom, người Minh Hương, v.v., đều nhau hết.

(Một thí dụ: Bình Định có thuộc Việt Nam không? Có. Vậy lịch sử Việt Nam tại sao không bao gồm lịch sử Bình Định năm 0? Năm 900? Năm 1100?

So sánh với California chẳng hạn, chương trình sử có bao gồm học về các bộ tộc thổ dân và về các sắc tộc thiểu số – như người Mỹ gốc Việt – sống ở Mỹ.)

Nhưng thực tế là lịch sử của người Kinh được xem như dòng chính, là lịch sử thật, còn lịch sử các dân tộc khác bị xếp vào hạng “hên lắm thì lâu lâu in cho một quyển sách,” hoặc “chỉ dành cho người tò mò muốn làm luận văn tiến sĩ.”

Suy nghĩ của bạn?

(Ý tưởng trong bài này không phải original của tớ mà dựa trên ý của Nguyễn Gia Kiểng.)