Lại chuyện tiếng Việt và tiếng Tàu

Hôm nay đọc được status này trên FB bạn Trịnh Hữu Long, tớ thấy đây là đề nghị đúng và giúp tiếng Việt và tư duy người Việt không còn bị lệ thuộc vào tiếng Tàu và tư duy người Tàu. Bạn Long viết:

Mỗi lần viết các bài báo về Trung Quốc có sử dụng tài liệu tiếng Anh, mình đều được ban biên tập yêu cầu dịch tên người, tên địa danh Trung Quốc từ phiên âm quốc tế sang tiếng Việt. Ví dụ tỉnh Shanxi thì phải phiên thành “Sơn Tây”. Điều này tạo ra rất nhiều bất tiện cho cả người viết lẫn người đọc, khi danh từ riêng của Trung Quốc trong tiếng Việt lại không đồng bộ với các ngôn ngữ khác, đặc biệt là tiếng Anh. Khó khăn sẽ đến khi chúng ta tìm cách google dữ liệu về các địa danh, nhân vật này. Mỗi khi muốn nói về một nhân vật Trung Quốc với người nước ngoài, mình thường phải tìm cách tả người thay vì đơn giản là gọi tên ông ta trong phiên âm quốc tế.

Việc này có lẽ bắt nguồn từ sức ảnh hưởng mạnh mẽ của tiếng Trung trong tiếng Việt, cũng như một thời gian dài quen sử dụng phiên âm. Khắc phục sự bất tiện này không khó, chỉ cần báo chí khởi đầu bằng cách sử dụng phiên âm quốc tế rồi mở ngoặc chú thích tên thường gọi trong tiếng Việt là được, ví dụ: “tỉnh Shanxi (Sơn Tây)”. Về sau mở rộng ra các danh từ riêng của các nước khác trên thế giới, vốn bị phiên âm một cách khá tùy tiện sang tiếng Việt, trong đó phần lớn do ảnh hưởng bởi việc dịch thuật từ tài liệu tiếng Trung Quốc. “Mở ngoặc” một thời gian như vậy, dần dần người đọc sẽ quen và không cần phiên âm tiếng Việt nữa. Quá trình bước ra khỏi ảnh hưởng của Trung Quốc có thể chỉ cần bắt đầu từ một việc nho nhỏ như vậy.

Tớ ủng hộ giải pháp của bạn này. Chuyện phiên âm tiếng Tàu ra tiếng Hán Việt gây ít nhất 3 hậu quả xấu:

(1) Người đọc phiên âm tiếng Hán Việt không tiếp cận được các nguồn khác của quốc tế.

(2) Người đọc phiên âm tiếng Hán Việt không trao đổi được với người khác ngoài những người cũng đọc phiên âm tiếng Hán Việt.

(3) Bảo tồn và phát huy tư duy “tiếng Việt và tiếng Tàu môi hở răng lạnh.”

Thí dụ về hậu quả (1) và (2):

(1) Các bác đọc bản tin về một tử tù tại Bình Đỉnh Sơn, Trung Quốc, được bồi thường 160,000 USD. Các bác muốn xem thêm chi tiết trên mạng về địa phương này, xem địa phương ấy có gì đặc biệt không. Tìm làm sao? Cá nhân tớ (và tớ tin là nhiều người khác thường xuyên phải tiếp cận thông tin về Trung Quốc) có những “mánh” để tìm tên phiên âm Pinyin của “Bình Đỉnh Sơn” – nhưng người bình thường thì làm sao tìm Google?

(2) Tớ đà tham dự khá nhiều buổi hội thảo ở Mỹ, trong đó một khán giả người gốc Việt đứng lên góp ý, và đâu đó trong câu góp ý người này đang thao thao bất tuyệt tiếng Anh bỗng chen vào “Đặng Tiểu Bình” hay “Tập Cận Bình” khiến diễn giả trên sân khấu chả biết ông/bà này đang nói ai. Tất nhiên họ vẫn trả lời nhã nhận lịch sư nhưng lời góp ý của vị khán giả này mất cả giá trị.

Để khắc phục hai hậu quả (1) và (2), một người Việt Nam phải biết đến mỗi địa danh/nhân vật Trung Quôc bằng HAI tên, tên Hán Việt và tên Pinyin. Trong khi đó, người nước khác có thể tiếp cận thông tin Trung Quốc với mỗi một tên mà thôi. Và người Việt Nam chi cần biết tên địa danh/nhân vật các nước khác cũng chỉ với một tên mà thôi.

Tức là, trong cả thế giới, có mỗi Trung Hoa là đặc biệt với ta, còn các nước khác thì không. Địa danh và nhân vật Trung Hoa, nói cách khác, có một vị trí độc đáo trong tiếng Việt, so với tất cả các nơi khác trên thế giới.

Lý do biện minh cho điều này là vì “tiếng Tàu ảnh hưởng nhiều đến tiếng Việt.” Đó là điều nhiều người nói (cả người Việt lẫn người ngoại quốc), nhưng sự thật có vậy không?

Ngày xưa, thì chắc chắn có. Ngày xưa, trước khi các cụ Việt Nam được phép đặt tên cho một địa danh/nhân vật nước ngoài, phải chờ anh Trung Hoa phiên âm trước đã, rồi các cụ mới dùng chữ Tàu phiên âm lại tiếng Việt.

Cho nên Korea mới mang tên “Cao Ly” – khiến người ta không biết lại tưởng người Việt Nam giống người Cantonese, không nói được âm “r”.

Ngay cả đối với những nước gần Việt Nam hơn là Tàu, cũng phải chờ Tàu phiên âm đã, rồi Việt mới có chữ. Cho nên mới có “Vọng Các” / “Vạn Tượng” / “Nam Vang“.

Nhưng ngày nay, sự lệ thuộc vào tiếng Tàu không còn nữa. Người Việt Nam dư khả năng tiếp cận với thế giới bên ngoài mà không cần qua tiếng Tàu. Các khái niệm khoa học, triết học, chính trị, ngày xưa còn chờ người Tàu dịch rồi mới có tiếng Việt (như “democracy” dịch ra “dân chủ”) thì ngày nay, với vốn từ ngữ sẵn có (tất nhiên bao gồm cả từ ngữ Hán Việt) thì người Việt Nam đã có thể dịch thẳng từ tiếng Anh/Pháp/Đức ra tiếng Việt mà không qua tiếng Tàu.

Một thí dụ trong tiến bộ này là “civil society.” Tiếng Việt là “xã hội dân sự.” Nếu chờ Tàu dịch rồi ta phiên âm lại, thì từ này đã là “công dân xã hội” (公民社会) hay “xã hội công dân” mất rồi — mà dịch như vậy thì sai mất nghĩa gốc. (Tất nhiên “xã hội dân sự” cũng không đúng hẳn, nhưng còn đỡ hơn.)

Nói cách khác, điều biện minh “tiếng Việt ảnh hưởng tiếng Tàu” không còn đúng nữa.

Khi ảnh hưởng của tiếng Tàu đang giảm dần đi, thì cũng nên giảm dần sự đối xử đặc biệt, đặc cách, đối với tên địa danh, tên nhân vật của Trung Hoa.

Một số từ đã quá quen thuộc như Beijing là Bắc Kinh, thì vẫn giữ đấy, cũng như đã quen gọi France là Pháp, Deustchland là Đức – cứ giữ đấy.

Nhưng những gì không quen thuộc, như Pingdingshan, thì nên để nguyên như vậy. Cần lắm lắm thì mở ngoặc, còn thì thôi đi.

3 Responses to Lại chuyện tiếng Việt và tiếng Tàu

  1. Cát vàng says:

    Vậy từ nay chúng ta không nên dùng từ nước Lạ, Tàu, hay Trung (nước giữa) ,,,nữa, mà nên gọi Tàu là Chai-na,(tuy lạ mà không lạ vì đọc từ China mà ra) . hi hi,

  2. Pingback: NHẬT BÁO BA SÀM : TIN CHỦ NHẬT 12-1-2014 | Ngoclinhvugia's Blog

  3. NGUYỄN VIỆT LONG says:

    http://tuoitre.vn/Tuoi-tre-cuoi-tuan/Van-hoa-nghe-thuat/560360/ban-them-chuyen-uu-khuyet.html

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 3,106 other followers

%d bloggers like this: